Hikâyenin arka planı

Türk kahvesi ve çay

Derinlemesine: kültür·İstanbul

İstanbul Türk kahvesini ve çayı nasıl, nerede içer.

Bol köpüklü bir fincan Türk kahvesi
Bol köpüklü bir fincan Türk kahvesi
Fotoğraf künyesiGörsel: © Garrett Ziegler · CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons aracılığıyla

İstanbul’un ilk kahvehaneleri 16. yüzyılda açıldı ve kısa sürede haberin, oyunun, müziğin ve sohbetin mekânı oldu. Türk kahvesi kültürü ve geleneği, UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Listesi’nde yer alıyor. Çift demlikte koyu demlenip ince belli bardaklarda sunulan çay ise İstanbul’un gün boyu içtiği içecek.

Bir Türk atasözü, bir fincan kahvenin kırk yıl hatırı olduğunu söyler; etrafındaki ritüel de bu vefayı hak eder: bakır cezvede ağır ağır pişen ince öğütülmüş kahve, özenle dökülen köpük, yanında bir bardak su. UNESCO, Türk kahvesi kültürünü somut olmayan miras olarak listeliyor. Kahvenizi bitirdiğinizde fincanınızı ters çevirip telveden falınıza bakan çıkabilir; gün boyu ince belli bardaklarda gelen çay ise kehanetsiz servis edilir.

Türk kahvesi

Türk kahvesi toz kıvamında öğütülür ve cezve denen küçük bir kapta ağır ağır pişirilir; şeker isterseniz en başta eklenir: sade, az şekerli, orta ya da şekerli. Yanında bir bardak su ve çoğu zaman bir parça lokumla gelir. Telvenin dibe çökmesini bekleyin ve fincanın dibine varmadan bırakın.

Nerede içilir: İstiklal Caddesi’nden girilen Olivya Geçidi’ndeki minicik bir tezgâh olan Mandabatmaz, “mandanın bile batmayacağı” kadar koyu kahvesiyle ünlüdür; Kadıköy çarşısının sokaklarındaki Fazıl Bey’in Türk Kahvesi, kahvesini kendi kavurup öğütür; eve bir paket götürmek isterseniz Mısır Çarşısı’nın yanındaki Kurukahveci Mehmet Efendi’nin kuyruğuna girin.

Boğaz’a nazır Türk çayı
Boğaz’a nazır Türk çayı
Fotoğraf künyesiGörsel: © Kutlusafa · CC BY 4.0, Wikimedia Commons aracılığıyla

Kahvehane

Geleneksel kahvehane hâlâ mahalle hayatının bir parçası: tavla ve iskambil oynayan erkekler, çay bardakları ve zarların takırtısı. Kapalıçarşı yakınındaki Çorlulu Ali Paşa Medresesi’nin avlusunda öğrenciler ve ziyaretçiler ağaçların altında nargile içip çay yudumlar.

Gün boyu çay

Çay, çaydanlık denen çift demlikte demlenir ve küçük, ince belli bardaklarda, isteğinize göre koyu ya da açık sunulur. Dükkânlarda, ofislerde ve halıcılarda size mutlaka ikram edilecektir. İçmek için en güzel yerler suyun kenarındadır: bir vapurda, Boğaz’da bir çay bahçesinde ya da Haliç’e tepeden bakan Pierre Loti Tepesi’nde.

Türk kahvesi fincana döküldükten sonra asla karıştırılmaz.

Tatlı bir şeyler

İstanbul’un tatlıcıları birer kurumdur: Karaköy Güllüoğlu’nun baklavası, Hafız Mustafa’nın lokumu ve baklavası, muhallebicilerin sütlü tatlıları; kışın da 19. yüzyıldan beri Vefa Bozacısı’nda sunulan, darıdan yapılan koyu ve fermente boza.

Kahvaltı

Kahvaltı bir ziyafettir: peynirler, zeytinler, domates ve salatalık, bal ve kaymak, reçeller, sucuklu yumurta ya da menemen (domates ve biberle pişirilmiş yumurta), simit ve bitmek bilmeyen çay. Boğaz kıyısında hafta sonu kahvaltısı, İstanbulluların en sevdiği ritüellerden biridir.

Tavsiyemiz: Geleneksel bir kahvecide orta şekerli bir Türk kahvesi isteyin, çayınızı vapurda için, bir kış akşamı boza tadın ve uzun bir kahvaltı için bir hafta sonu sabahını boş bırakın. Bir dükkânda çay ikram edildiğinde kabul edin: bu bir satış taktiği değil, misafirperverliktir.

Neden listemizde

  • Türk kahvesi
  • Kahvehane
  • Gün boyu çay
  • Tatlı bir şeyler
  • Kahvaltı

Konum

Harita Google Maps’ten geliyor; Google Maps yüklendiğinde kendi çerezlerini yerleştirir.

Google Maps’te aç

ULTIMATE bülteni

İstanbul gelen kutunuzda

Yeni mekânlar, etkinlikler, şehir dışı geziler ve en yeni derinlemesine yazılarımızla ara sıra gelen bir e-posta. Asla spam yok.